Eindhoven kan niet wachten op een groter stroomnet

Het stroomnet in Eindhoven zit vol. Terwijl de stad en de Brainportregio verder groeien, loopt de fysieke energie-infrastructuur tegen haar grenzen aan. Wachten tot er overal dikkere kabels in de grond liggen, is geen optie. Tijdens de Recharge Eindhoven Hackathon gingen daarom twaalf teams op zoek naar een andere vraag: hoeveel ruimte kunnen we nú al creëren door slimmer om te gaan met het energiesysteem?

Twee dagen lang werkten studenten, engineers, ondernemers en andere professionals in Student Base op High Tech Campus Eindhoven aan vijf concrete vraagstukken rond netcongestie. Niet alleen met technologische oplossingen, maar ook met nieuwe manieren van samenwerken, organiseren en opleiden.

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

“De urgentie is 99 op een schaal van 100”

Wethouder Rik Thijs (Klimaat, Energie en Vergroening) maakte tijdens de hackathon duidelijk hoe nijpend de situatie inmiddels is. Op een schaal van nul tot honderd schat hij de urgentie voor Eindhoven op 99. “Het is een thema dat ons al jaren bezighoudt, maar sinds januari - en vooral een paar weken geleden - heeft de spreekwoordelijke shit echt de ventilator geraakt.”

Wat hem vooral zorgen baart, is de beperkte voorspelbaarheid van de beschikbare netcapaciteit. Informatie verandert snel, terwijl bedrijven, woningcorporaties en investeerders juist jaren vooruit moeten kunnen kijken.

“Wat me ’s nachts wakker houdt, is dat de informatie die we krijgen simpelweg niet helder genoeg is. De situatie verandert snel. Daarom is het belangrijk dat we van Enexis zo vroeg mogelijk duidelijkheid krijgen over waar en wanneer er capaciteit beschikbaar is. Die voorspelbaarheid is nodig voor woningbouw, bedrijven en voorzieningen.”

De gevolgen raken direct aan de groei van Eindhoven en Brainport. Volgens Thijs moeten partijen daarom veel intensiever samenwerken. “ASML schaalt een bedrijf op, Brainport schaalt een economie op, maar wij schalen een héle stad op. Dat móét samen.”

Daarvoor is volgens de wethouder ook betere toegang tot data nodig. Als bedrijven inzichtelijk maken hoeveel capaciteit ze daadwerkelijk gebruiken en wanneer er ruimte beschikbaar is, ontstaan mogelijkheden om energie lokaal slimmer te verdelen.

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

Vijf problemen uit de praktijk

Precies daar begon Recharge Eindhoven. Geen theoretische innovatieopdracht, maar vijf vraagstukken uit de praktijk: energiecapaciteit lokaal delen, piekbelasting verminderen, warmte en koude als buffer gebruiken, voldoende mensen vinden en opleiden voor de energietransitie en elektrificeren zonder voor iedere nieuwe toepassing eerst het net te hoeven verzwaren.

De opzet was bewust breder dan technologie. Een oplossing mocht ook zitten in gedrag, samenwerking, organisatie of sociale innovatie. Challenge owners vanuit onder meer Gemeente Eindhoven, Eindhoven Energie en Slimmer Vooruit brachten de praktijkvragen in en hielpen de teams gedurende het weekend verder.

Na twee dagen stonden twaalf oplossingen tegenover elkaar. De jury bestond uit wethouder Rik Thijs, Stephan La Haye (NRG Group), Sharmistha Bhattacharya (TU/e) en Jelle Schunselaar (Brainport/the GATE). Er was in totaal € 8.500 aan prijzengeld te verdelen.

De Vonk: meer ruimte uit hetzelfde net

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

De eerste prijs van € 5.000 ging naar Team 6, De Vonk, met Same Grid – More Homes. Het team richtte zich op Blixembosch-West en stelde in feite een simpele vraag: benutten we de capaciteit die er al ligt wel optimaal?

Een belangrijk onderdeel van hun oplossing is dynamischer kijken naar transformatoren. In plaats van uitsluitend uit te gaan van statische grenzen, kan actuele informatie over onder meer belasting en temperatuur helpen bepalen hoeveel capaciteit op een bepaald moment veilig beschikbaar is. Dat combineerde het team met slimmere inzet van warmtepompen en het verschuiven van elektriciteitsgebruik naar andere momenten.

De kracht zat daarmee niet in één spectaculaire nieuwe technologie, maar in de combinatie van meten, sturen en slimmer benutten van bestaande infrastructuur.

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

Heat Flex: het gebouw als batterij

De tweede prijs van € 2.500 ging naar Team 9, Heat Flex. Hun gedachte: voor energieopslag heb je niet altijd een batterij nodig. Ook een gebouw kan tijdelijk energie vasthouden. Door gebouwen en warmtebuffers vóór een elektriciteitspiek slim op temperatuur te brengen, kan het stroomverbruik tijdens kritieke momenten worden verlaagd. Een kleine temperatuurmarge creëert zo flexibiliteit op het elektriciteitsnet, zonder dat daarvoor direct nieuwe hardware of een thuisbatterij nodig is.

Peak Performance: netruimte begint ook bij het mkb

De derde prijs van € 1.000 ging naar Team 10, Peak Performance, met het Peak Performance Platform. Het team richtte zich op het mkb. Veel kleinere bedrijven willen best slimmer met energie omgaan, maar hebben onvoldoende inzicht in hun eigen piekverbruik en in mogelijkheden zoals flexibele contracten, subsidies en andere maatregelen. Het voorgestelde platform brengt die informatie bij elkaar. Door bedrijven te helpen hun eigen pieken af te vlakken, kan tegelijkertijd ruimte ontstaan voor andere gebruikers op hetzelfde net.

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

Rocket Force: zonder mensen geen energietransitie

De eervolle vermelding ging naar Team 7, Rocket Force, met Human Power. Waar veel teams technologie, data of energiesystemen als vertrekpunt namen, keek Rocket Force naar een andere bottleneck: de mensen die alle plannen uiteindelijk moeten uitvoeren. Het team ontwikkelde een concept om onder andere studenten en zij-instromers sneller en modulair op te leiden voor specifieke werkzaamheden in de energiesector.

Daarmee legde Rocket Force een bredere waarheid bloot. Netcongestie is niet uitsluitend een technisch probleem. Het gaat ook over voldoende vakmensen, gedrag, regelgeving, data, samenwerking en organisatie.

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke

Niet óf meer koper, óf slimmer werken

Een hackathon van twee dagen lost de netcongestie in Eindhoven natuurlijk niet op. Het elektriciteitsnet zal de komende jaren fors moeten worden uitgebreid. Maar Recharge Eindhoven liet zien dat er tussen ‘het net zit vol’ en ‘wachten tot het net is uitgebreid’ nog een wereld aan mogelijkheden zit. Slimmer meten. Verbruik verschuiven. Warmte bufferen. Capaciteit delen. Bedrijven laten samenwerken. Mensen opleiden. En soms opnieuw kijken naar grenzen die tot nu toe als vaststaand werden beschouwd.

Dat twaalf multidisciplinaire teams daar een weekend lang aan werkten, was precies de bedoeling van Recharge Eindhoven, georganiseerd door Gemeente Eindhoven en MAD Emergent Art Center. Studenten, engineers, ondernemers en experts werkten in Student Base op High Tech Campus Eindhoven niet aan een fictieve case, maar aan een probleem dat de ontwikkeling van de regio nú raakt.

Of, zoals Rik Thijs het na afloop samenvatte: “Het toont precies de kracht van wat we als regio zijn: als we de handen ineen slaan, kunnen we de oplossingen leveren waar heel Nederland op wacht.”

Recharge Eindhoven - Grid-congestion Hackathon - © Bart van Overbeeke