Economie onder druk door onrust in het Midden-Oosten

Het aanhoudende geopolitieke conflict in het Midden-Oosten eist een merkbare tol van de Nederlandse economie. In een nieuw rapport van RaboResearch is de nationale groeiprognose voor Nederland voor 2026 naar beneden bijgesteld tot 1,0% — een daling van 0,4 procentpunt ten opzichte van eerdere schattingen — en voor zes regio’s wordt nu een regelrechte economische krimp voorspeld: IJmond, De Kop van Noord-Holland, Oost-Zuid-Holland, Oost-Groningen, Zuidoost-Drenthe en Zuid-Limburg.

De crisis legt een steeds dieper wordende structurele kloof bloot. Energie-intensieve sectoren zoals de industrie, de bouw, het transport en de logistiek worden het zwaarst getroffen, terwijl hightechregio’s relatief weinig last ondervinden. Groot-Amsterdam en Brainport Eindhoven blijven groeien dankzij de sterke wereldwijde vraag naar IT- en halfgeleiderapparatuur. Slechts vier regio’s — waaronder Utrecht en Zuidoost-Noord-Brabant — liggen op koers om de groeibenchmark van 1,5% te halen die is vastgesteld in het „Rapport Wennink“, het kader van de regering voor nationale welvaart op de lange termijn. Overig Groningen krijgt te maken met de sterkste neerwaartse bijstelling, waarbij de verwachte groei daalt van 1,4% naar slechts 0,5%.

De druk en de reactie van de regering

De schade komt via twee belangrijke kanalen tot uiting: verstoringen in de Straat van Hormuz en volatiele energiemarkten. De instabiliteit rond de straat — een cruciaal knelpunt voor de wereldwijde energie- en meststoffenstromen — heeft de ureumprijzen met 55% en de internationale vrachtkosten met 43% doen stijgen, wat met name de Nederlandse landbouw onder druk zet. De piekprijzen voor aardgas zijn verdubbeld, waardoor de kosten van staal, aluminium en petrochemische producten voor fabrikanten zijn gestegen. Vrachtschepen die een omweg maken via Kaap de Goede Hoop, hebben 10 tot 14 dagen extra reistijd nodig, wat de vertragingen nog vergroot en bedrijven dwingt om dure toeslagen voor oorlogsrisicoverzekeringen op zich te nemen. Energie-intensieve industrieën, die deze kosten niet kunnen doorberekenen aan de consument, zien hun marges snel slinken.

Het Nederlandse kabinet heeft hierop gereageerd met een noodhulppakket van 967 miljoen euro, bestaande uit 627 miljoen euro aan directe uitgaven en 340 miljoen euro aan belastingverlichting. Praktische maatregelen zijn onder meer het afschaffen van de wegenbelasting voor vrachtwagens voor de rest van 2026, het halveren van de wegenbelasting voor kleine bestelwagens voor ten minste zes maanden, en het verhogen van de onbelaste reiskostenvergoeding tot 0,25 euro per kilometer. De regering heeft ook de eerste fase van haar nationale oliecrisisplan in werking gesteld. Dit zijn echter uitdrukkelijk stabilisatiemaatregelen voor de korte termijn — er zijn geen specifiek op de zes krimpende regio’s afgestemde herstelplannen.

Investeringsklimaat in gevaar

De economische vertraging vormt een bedreiging voor de investeringsambities van Nederland op de langere termijn. In het Rapport Wennink werd vastgesteld dat er jaarlijks 19 miljard euro aan investeringen nodig is om de toekomstige productiviteit op peil te houden, waarbij 70% naar verwachting uit de particuliere sector zou moeten komen. Die doelstelling lijkt steeds verder buiten bereik te raken. RaboResearch verwacht dat de bbp-groei in 2027 verder zal vertragen tot 0,8%, terwijl de inflatie is gestegen tot 2,7% — een combinatie die de begrotingsruimte beperkt en de investeringsbereidheid van bedrijven tempert. Aanhoudende structurele belemmeringen, waaronder congestie in het elektriciteitsnet en stikstofemissiegrenswaarden, staan nieuwe projecten in de weg, zelfs wanneer er financiering beschikbaar is.

RaboResearch verwacht niet dat de Straat van Hormuz structureel vóór eind 2026 weer open zal gaan, wat betekent dat de volatiliteit waarschijnlijk zal aanhouden. Het contrast tussen worstelende industriële regio’s en bloeiende tech-hubs wijst duidelijk aan waar de veerkracht ligt: energie-efficiënte productie en hoogwaardige digitale industrieën. Zonder gecoördineerde investeringen om de infrastructuur te moderniseren en de afhankelijkheid van kwetsbare mondiale toeleveringsketens te verminderen, dreigt een tijdelijke schok uit te monden in permanente stagnatie.