Duitsland kiest voor Amerikaanse F-35’s: klap voor EU-defensie

Duitsland overweegt extra F-35-straaljagers bij de VS te bestellen, meldt Reuters. De stap vergroot de afhankelijkheid van Amerikaanse militaire technologie nu het Duits-Franse straaljagerprogramma hapert.

Volgens ingewijden gaat het om meer dan 35 extra toestellen. In 2022 besloot Berlijn al tot de aanschaf van 35 F-35’s, die later dit jaar geleverd moeten worden.

De mogelijke bestelling volgt op problemen bij het Future Combat Air System (FCAS), het 100 miljard euro kostende programma van Duitsland en Frankrijk. Het project moet tegen 2040 een nieuw luchtgevechtssysteem leveren ter vervanging van de Rafale’s en Eurofighters.

Merz twijfelt aan FCAS

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz uitte in de podcast Machtwechsel zijn twijfels over de ontwikkeling van een bemande straaljager zoals FCAS die voor ogen heeft.

Frankrijk wil een vliegtuig dat kernwapens kan dragen en op vliegdekschepen past. Duitsland niet. Merz noemt het combineren van die tegenstrijdige eisen een “probleem in het eisenprofiel”, waardoor het project onhaalbaar wordt. Nu de operationele start is verschoven naar 2045 en de demonstratiefase stagneert, lijkt Berlijn niet twee decennia te willen wachten op een papieren vliegtuigje, terwijl de dreiging aan de oostgrens groeit.

De urgentie van Berlijn om F-35-straaljagers aan te schaffen

Duitsland heeft dringend F-35’s nodig. Binnen de NAVO heeft de Duitse luchtmacht de rol om Amerikaanse B61-bommen te vervoeren.

De oude Tornado’s die dit nu doen, moeten bijna worden vervangen. De F-35 is het enige moderne westerse vliegtuig dat hiervoor gecertificeerd is. Uitbreiding van de vloot is dus noodzakelijk.

Met een prijs van meer dan 80 miljoen dollar per stuk lost een verdubbeling het acute tekort op, maar gaat het ten koste van Europese ontwikkelingsmiddelen. Duitsland’s luchtmacht blijft de komende dertig jaar in feite Amerikaans, niet Europees.

F-35-straaljagers zijn vliegende supercomputers

Het vliegtuig wordt steeds vaker een “vliegende supercomputer” genoemd, met meer dan 8 miljoen regels code. De operationele capaciteit hangt volledig af van Amerikaanse software en logistiek, vooral het Autonomic Logistics Information System (ALIS) en de opvolger ODIN.

Europese luchtmachten hebben de software niet in eigendom, alleen een licentie. Staatssecretaris Gijs Tuinman benadrukte dat de F-35 een gesloten systeem is en niet “gejailbreakt” kan worden zoals een consumententoestel.

Wil een Europees land een wapen integreren of missieparameters aanpassen, dan moet het een update bij Lockheed Martin aanvragen. Daardoor verliezen Europese luchtmachten hun “softwaresouvereiniteit” en kunnen ze hun vloot niet zelfstandig aanpassen aan nieuwe dreigingen.

Amerikaanse controle

De F-35 creëert bovendien afhankelijkheid via de Mission Data Files (MDF). Die bestanden zijn cruciaal voor de sensoren, zodat het vliegtuig bedreigingen en doelen kan herkennen. Ze worden momenteel beheerd door een Amerikaans team op Eglin Air Force Base. Zonder updates gaat de stealth- en gevechtseffectiviteit flink omlaag.

Die regeling geeft de VS een soort “kill switch”: door updates achter te houden, kunnen Europese vloten in een conflict aan de grond blijven of minder effectief zijn. Alleen landen als Israël en het Verenigd Koninkrijk hebben hier enige autonomie bedongen. Duitsland en andere Europese kopers zijn volledig afhankelijk van de Amerikaanse toeleveringsketen. In een crisis kan dat betekenen dat Berlijns luchtmacht sterk beperkt is door gegevens die het zelf niet kan controleren.

Het einde van strategische autonomie?

Duitslands mogelijke uitbreiding van de F-35-order laat zien dat “Europese strategische autonomie” de praktijk niet overleeft. President Macron wil dat Europa zichzelf kan verdedigen zonder anderen, maar Berlijn kiest liever voor de tastbare veiligheid van de VS.