‘Drempel voor octrooien wordt hoger bij verplichte toetsing’

Het Nederlandse octrooisysteem staat mogelijk voor de grootste hervorming in dertig jaar. Het kabinet wil dat alle nieuwe octrooiaanvragen voortaan inhoudelijk worden getoetst. Daarmee moet de rechtszekerheid voor ondernemers toenemen, maar volgens octrooigemachtigde Marco Coolen (AOMB) kan de maatregel ook een hogere drempel opwerpen voor met name kleinere innovators.

Het huidige Nederlandse systeem kent een opvallende eigenschap: een octrooi wordt verleend zonder inhoudelijke toetsing op nieuwheid en inventiviteit. Aanvragers krijgen wel een nieuwheidsrapport met een indicatie van de sterkte van hun aanvraag, maar het octrooi zelf wordt vrijwel automatisch verleend. Dat kan volgens het kabinet leiden tot rechtsonzekerheid en een rem op innovatie. Daarom ligt er een wetsvoorstel om de Octrooiwet ingrijpend aan te passen. In de toekomst moeten alle aanvragen door Octrooicentrum Nederland worden getoetst aan de verleningscriteria voordat een octrooi wordt toegekend.

Volgens Marco Coolen, Nederlands en Europees octrooigemachtigde bij AOMB, komt het voorstel niet uit de lucht vallen. “Dit loopt al heel lang,” zegt hij. “Het is een samenspel van de beroepsgroep en de RVO. De wet moet op de schop, want die is verouderd en bevat fouten. Er is ook een consultatie geweest met ondernemers en octrooigemachtigden. Eén van de ideeën die daaruit kwam, is het invoeren van het getoetste octrooi.”

Minder Nederlandse octrooien

Coolen verwacht dat een verplicht getoetst systeem directe gevolgen zal hebben voor het aantal Nederlandse octrooien. “Als alle Nederlandse octrooien getoetst moeten worden, dan gaan er minder verleend worden. Dan wordt een Europese aanvraag misschien wel interessanter,” zegt hij. Het Europese octrooi wordt namelijk al inhoudelijk getoetst en biedt bescherming in meerdere landen tegelijk.

“Er zijn eigenlijk maar twee redenen om een Nederlands octrooi te willen,” legt Coolen uit. “Je wilt alleen bescherming in Nederland, of het is goedkoper. Als het verschil in kosten kleiner wordt door verplichte toetsing, dan krijg je voor hetzelfde geld meer bescherming via Europa.”

Tegelijk verwacht hij dat het Nederlandse systeem als eerste stap in het traject overeind kan blijven. Ondernemers dienen nu vaak eerst een Nederlandse aanvraag in om een nieuwheidsrapport te krijgen en gaan daarna Europa in. “Wat mensen dan nog wel gaan doen, is een aanvraag indienen voor dat rapport. Maar als het echt onderzocht moet worden en er kosten aan verbonden zijn, laten ze het vervallen.”

Hogere drempel voor mkb

De impact op innovatie zelf zal volgens Coolen waarschijnlijk beperkt zijn, maar niet overal. “De Nederlandse aanvraag is nu heel laagdrempelig. Voor relatief weinig geld kun je een octrooi krijgen. Die drempel gaat omhoog. Dat kan voor kleinere ondernemers een serieuze drempel worden,” zegt hij. Vooral aan de onderkant van de markt kan dat voelbaar zijn. “Daar zou je innovatie wel wat pijn kunnen doen als hierdoor minder patenten worden aangevraagd.”

Tegelijk wijst hij erop dat het huidige systeem ook strategisch wordt gebruikt. Een ongetoetst octrooi kan al effect hebben, bijvoorbeeld door concurrenten onzeker te maken. “Ik heb klanten die worden aangeschreven door iemand met een Nederlands octrooi. Dan schiet iemand toch in de stress. Daarmee is al een effect bereikt,” zegt Coolen. “Er zijn bedrijven die iets niet durven te lanceren op basis daarvan.”

Volgens hem werkt het nieuwheidsrapport nu als een informele filter. “De overheid gaat uit van het gezonde verstand van de aanvrager. Als het rapport heel negatief is en je gaat er toch mee procederen, dan is dat niet zo slim. Maar bij een positief rapport kan het wel degelijk gewicht hebben.”

‘Onterecht verleende octrooien’ geen uniek probleem

Een van de argumenten voor de wetswijziging is dat het huidige systeem kan leiden tot ‘onterecht verleende’ octrooien. Coolen nuanceert dat. “Dat is inherent aan het hele systeem. Ook bij het Europese octrooibureau worden octrooien verleend die later onderuitgaan bij de rechter. Dat gebeurt overal.”

Wereldwijd bestaan verschillende systemen, met en zonder inhoudelijke toetsing. Nederland is daarin niet uniek. De vraag is volgens Coolen vooral welk probleem precies wordt opgelost en tegen welke prijs.

Nog lange weg te gaan

Het wetsvoorstel bevindt zich nog in een vroeg stadium. De Raad van State kijkt ernaar en daarna moeten Tweede en Eerste Kamer zich erover buigen. “Het leeft vooral bij de beroepsgroep,” zegt Coolen. “De huidige wet stamt uit 1995. Het is logisch dat er iets verandert, maar hoe het er precies uit gaat zien, is nog onzeker.”

Wat vaststaat: de discussie over het Nederlandse octrooisysteem raakt aan een fundamentele balans tussen toegankelijkheid en rechtszekerheid. Strengere toetsing kan de kwaliteit van octrooien verhogen en investeringszekerheid vergroten, maar kan ook de drempel verhogen voor juist die ondernemers die het systeem nu als eerste stap gebruiken.

Of de hervorming uiteindelijk innovatie stimuleert of afremt, zal afhangen van de precieze uitwerking. Zoals Coolen het samenvat: “Er valt best wat voor te zeggen, maar ook genoeg op af te dingen. Het is een verhaal vol nuances.”