De jacht op kankercellen: een nieuwe medische doorbraak

Kankercellen die niet doodgaan maar ook niet delen, vormen een tikkende tijdbom in het menselijk lichaam. Deze zogenaamde zombiecellen blijven na een behandeling met chemotherapie vaak achter in het weefsel. Ze weigeren te sterven en verspreiden schadelijke moleculen die tumorgroei en ontstekingen bevorderen. Wetenschappers hebben nu een cruciale kwetsbaarheid ontdekt in het overlevingsmechanisme van deze cellen. Deze doorbraak opent de deur naar een nieuwe generatie medicijnen.

Het gevaar van de slapende cel

Zombiecellen zijn cellen die gestopt zijn met delen door schade of veroudering. Normaal gesproken ruimt het immuunsysteem deze netjes op. Na een zware behandeling zoals chemotherapie gebeurt dit echter niet altijd. De cellen blijven in een soort tussenfase hangen. Ze zijn niet dood, maar ze functioneren ook niet meer normaal. In plaats van passief aanwezig te zijn, gedragen ze zich uiterst agressief. Ze scheiden een cocktail van eiwitten en ontstekingsfactoren uit die de omliggende gezonde cellen aantasten. Dit proces bevordert de groei van nieuwe tumoren en zorgt ervoor dat kanker kan uitzaaien naar andere organen.

Een ontdekking

Onderzoekers van het MRC Laboratory of Medical Sciences (LMS) en Imperial College London hebben nu een ontdekking gedaan. Cellen hebben normaal gesproken een ingebouwd mechanisme voor zelfvernietiging bij ernstige defecten. De onderzoekers ontdekten dat zombiecellen een specifiek eiwit gebruiken om dit lot te ontwijken. Dit eiwit heet GPX4. Het fungeert als een krachtig chemisch schild tegen een proces dat ferroptose wordt genoemd. Ferroptose is een vorm van celdood die wordt veroorzaakt door de ophoping van ijzer en vetachtige stoffen in de cel. Zonder de bescherming van GPX4 zouden de zombiecellen letterlijk van binnenuit wegroesten en bezwijken. De studie toont aan dat senescente cellen na chemotherapie extreem afhankelijk zijn van dit eiwit om te overleven. Deze afhankelijkheid is hun grootste zwakte. Door het GPX4-eiwit gericht te blokkeren, verliezen de zombiecellen hun verdediging. Hierdoor worden ze gedwongen om alsnog het proces van zelfvernietiging in te zetten. Dit mechanisme biedt een ongekende kans om de schadelijke effecten van verouderde cellen in het lichaam direct en effectief aan te pakken.

Een zoektocht door tienduizend stoffen

Om een bruikbaar medicijn te vinden, voerde het onderzoeksteam een gigantische screening uit. Ze testten maar liefst 10.000 verschillende chemische verbindingen op hun vermogen om zombiecellen te doden. Uit deze enorme database kwamen vier stoffen naar voren als zeer veelbelovend. Drie van deze stoffen bleken specifiek in te grijpen op de werking van het GPX4-eiwit. Deze middelen worden senolytica genoemd: medicijnen die specifiek zijn ontworpen om senescente cellen te elimineren.

De resultaten in het laboratorium zijn indrukwekkend. Wanneer de onderzoekers de nieuwe stoffen toedienden aan muismodellen, zagen ze een directe verbetering. De tumoren in de muizen werden aanzienlijk kleiner. Bovendien steeg de overlevingskans van de proefdieren aanzienlijk. Dit bewijst dat het gericht uitschakelen van zombiecellen een krachtige aanvulling kan zijn op bestaande kankertherapieën. Het onderzoeksteam richt zich nu op het verfijnen van deze stoffen voor toekomstig gebruik bij menselijke patiënten.

Het onderzoek werd geleid door Mariantonietta D'Ambrosio en professor Jesus Gil. Hun werk werd op 12 mei 2026 gepubliceerd in het prestigieuze vakblad Nature Cell Biology.