De Google-spagaat

De Europese Commissie heeft een formeel onderzoek geopend naar de wijze waarop Google online content gebruikt voor zijn AI-diensten en zoekresultaten. Centraal staat de vraag of Google zijn dominante marktpositie misbruikt door uitgevers en website-eigenaren te dwingen hun data af te staan voor AI-training en samenvattingen, zonder dat daar een redelijke vergoeding of een reële keuze tegenover staat. Voor website-eigenaren creëert dit een onmogelijke spagaat: meedoen betekent je eigen verkeer kannibaliseren, weigeren betekent digitale onzichtbaarheid.

De wurggreep van de zoekbot

De kern van het conflict ligt in de binaire keuze die Google website-eigenaren biedt. Om vindbaar te blijven in de reguliere zoekresultaten, moet een site de Googlebot toegang geven. Echter, Google gebruikt diezelfde toegang nu om content te scrapen voor zijn AI-modellen en om 'AI Overviews' te genereren. Zoals Arnoud Engelfriet op zijn blog Ius Mentis analyseert, is er juridisch en technisch nauwelijks ruimte voor nuance. Hoewel Google claimt dat er opt-outs zijn, is de praktijk weerbarstiger: wie de AI-bot blokkeert, vreest vaak ook voor zijn positie in de algemene zoekindex. Het resultaat is een gedwongen winkelnering waarbij de contentmaker de grondstof levert voor een product dat zijn eigen bestaansrecht ondergraaft.

De opkomst van de 'zero-click' zoekopdracht

Waar de deal tussen Google en uitgevers voorheen was "wij indexeren jullie, jullie krijgen traffic", is die balans nu verstoord. Door de inzet van AI-samenvattingen krijgt de gebruiker direct antwoord op de resultatenpagina van Google. Het gevolg is een explosieve stijging van 'zero-click' zoekopdrachten: de gebruiker vindt wat hij zoekt, maar klikt niet meer door naar de bron. De website-eigenaar draait op voor de kosten van contentcreatie en hosting, terwijl Google de advertentie-inkomsten rondom de samenvatting incasseert. De Commissie onderzoekt nu of dit een oneerlijke handelspraktijk is die de levensvatbaarheid van de onafhankelijke journalistiek en informatievoorziening direct bedreigt.

Het Europese vergrootglas

De Europese Commissie toetst de handelwijze van Google niet alleen aan de traditionele mededingingsregels (artikel 102 VWEU), maar ook aan de Digital Markets Act (DMA). De focus ligt hierbij op de 'fair, reasonable, and non-discriminatory' (FRAND) voorwaarden waaronder toegang tot data en platforms moet plaatsvinden. De vraag is of Google zijn rol als 'gatekeeper' misbruikt om zichzelf een oneerlijk voordeel te geven in de AI-race. Als de Commissie vaststelt dat de keuzevrijheid van uitgevers kunstmatig wordt beperkt, kan dit leiden tot miljardenboetes of, belangrijker nog, een gedwongen aanpassing van hoe zoekmachines en AI-modellen met auteursrechtelijk beschermde content omgaan.

Een onzekere toekomst voor de open web

De uitkomst van dit onderzoek zal bepalend zijn voor de toekomst van het vrije internet. Als de status quo gehandhaafd blijft, dreigt een scenario waarin alleen de grootste platformen overleven, terwijl kleinere gespecialiseerde sites de deuren sluiten omdat hun verdienmodel door AI-aggregatie wordt weggevaagd. De EC staat voor de uitdaging om een evenwicht te vinden tussen technologische innovatie en het beschermen van de economische belangen van degenen die de eigenlijke waarde creëren. Voorlopig zitten website-eigenaren echter vast in de spagaat: voeren ze de AI die hen vervangt, of kiezen ze voor digitale isolatie?