Brainport en Singapore zien kansen in twee richtingen

Tijdens EY BrainportConnect in Eindhoven op donderdag 16 april verschoof het gesprek over de toekomst van Brainport al snel voorbij de regio zelf. In een panel met Brigit van Dijk - Van de Reijt, CEO van de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM), Pee Beng Kong, executive vice president van de Singapore Economic Development Board (EDB), en Wayne Allan, bestuurslid van ASML, sprong één thema eruit: als Brainport wereldwijd relevant wil blijven, moet het niet alleen zijn sterke punten thuis verdedigen, maar ook slimmere partnerschappen in het buitenland opbouwen.

Singapore kwam in dat gesprek naar voren als meer dan een nuttige buitenpost in Azië. Het land werd gepresenteerd als een natuurlijke partner voor Brainport: klein, open, ambitieus, internationaal georiënteerd en diep geïnvesteerd in technologie. Halfgeleiders waren het voor de hand liggende vertrekpunt, maar het panel maakte duidelijk dat het potentieel verder reikt, naar medtech, fotonica, AI en geavanceerde maakindustrie.

Geconcentreerd

Van Dijk begon met het schetsen van de rol van BOM in de Brabantse economie. Haar missie is, zei ze, “om onze regionale economie hier in Brabant te versterken.” Die economie groeit snel, maar is ook sterk geconcentreerd. “We richten ons sterk op ASML, op de aanwezigheid van ASML in de halfgeleiderindustrie,” zei ze, en noemde die concentratie zowel een kracht als een risico.

Daarom heeft BOM bewust zes domeinen gekozen waarin Brabant wereldwijd denkt te kunnen concurreren: gedecentraliseerde, effectieve energiesystemen, medtech en life sciences, plant-based technologieën, AI, deep tech en defensie. De ambitie is volgens Van Dijk helder: “Wij voelen dat we kunnen uitblinken, dat we de ambitie hebben om op mondiaal niveau uit te blinken. Kortom: Champions League spelen in die zes gebieden.”

Maar regionale excellentie alleen is niet genoeg. Van Dijks centrale punt was dat Brainport, hoe sterk ook, te klein is om vanzelf te groeien. “Brainport is geweldig. Brainport is fantastisch. Maar Nederland blijft een klein gebied, geografisch én economisch gezien,” zei ze. “Brainport kan het ontwikkelen en testen, maar is vaak te klein voor wereldwijde expansie.”

Daar komt Singapore in beeld.

Van Dijk kent de stadstaat goed uit eigen ervaring, ze heeft er vijf jaar gewoond en gewerkt. Toen BOM zijn Aziëstrategie opnieuw beoordeelde, sprong Singapore er steeds meer uit. De gelijkenis met Nederland was opvallend. “Het heeft veel overeenkomsten als je het vergelijkt met Brainport of Nederland,” zei ze. “Het is een kleine, ambitieuze, open economie. Het is een toegangspoort tot Azië, wij zijn een toegangspoort tot Europa. Het heeft veel hoogopgeleid technologisch talent. Er is een sterke ambitie om te innoveren.”

Die overeenkomsten brachten BOM ertoe, samen met Brainport Industries, praktische banden in Zuidoost-Azië op te bouwen, vooral voor halfgeleider- en hightechmaakbedrijven. Dat leidde uiteindelijk tot het eerste Nederlandse paviljoen op de Southeast Asia Semicon-beurs en tot een Memorandum of Understanding (MoU) tussen BOM en de EDB. Van Dijk omschreef die overeenkomst als een kader “om te zien hoe we de economische relatie kunnen versterken, R&D kunnen delen, talent kunnen delen, naar Singapore kunnen reizen, Singapore naar Brainport kunnen laten reizen, en hoe we die banden kunnen versterken.”

Belangrijkste toegangspoort van de overheid

Kong op zijn beurt liet zien waarom Singapore de relatie grotendeels op dezelfde manier ziet. Hij gaf een beknopte geschiedenis van de EDB, opgericht in 1961 om de industriële ontwikkeling van Singapore aan te jagen en werkloosheid terug te dringen. Vandaag helpt de organisatie sectoren vorm te geven die samen goed zijn voor ongeveer 40 procent van het bbp van Singapore, terwijl zij ook dient als belangrijkste toegangspoort van de overheid voor buitenlandse bedrijven. “Wij zijn feitelijk het loket, en de overheidsinstantie die rechtstreeks optreedt en contact onderhoudt met alle buitenlandse bedrijven in Singapore,” zei hij. “Wij zijn ook een one-stop agency.”

De band met Nederland, merkte hij op, is veel ouder dan de recente MoU. “Philips was een van de allereerste gelovers en investeerders in Singapore,” zei hij, verwijzend naar hoe Philips daar ooit transistorradio’s en strijkijzers produceerde. In de loop der tijd groeide die relatie uit tot een breder halfgeleiderecosysteem met onder meer ASM, ASML en precisietechnische toeleveranciers.

Vandaag ziet Singapore zichzelf niet als een speler aan de zijlijn, maar als een serieuze halfgeleiderhub. “Singapore zelf, als slechts een heel kleine stad en land, heeft bijna evenveel waferfabriekscapaciteit als heel Europa samen,” zei Kong. “Per week exporteren wij wereldwijd ongeveer 1 miljard dollar of meer aan halfgeleiders.” Het land produceert ook “meer dan 10 miljard Amerikaanse dollar aan halfgeleiderapparatuur” en huisvest “een grote leveranciersbasis van precisietechnische bedrijven.”

Die industriële diepte maakt samenwerking met Brainport juist meer dan symbolisch. Kong maakte duidelijk dat halfgeleiders slechts het begin zijn. Verwijzend naar de MoU zei hij: “In de volgende groeifase wil Singapore ook samenwerken met het Nederlandse ecosysteem op het gebied van medtech, fotonica en AI."

Siliciumfotonica

Zijn voorbeelden waren concreet. “Op het gebied van fotonica hebben we in Singapore ook fors geïnvesteerd in siliciumfotonica,” zei hij. “Op het gebied van AI is dit ook iets waar we aan willen werken en aan willen samenwerken.” Die groeiende AI-aanwezigheid omvat grote wereldnamen. “Ik was gisteren nog in Londen, daar was ik ook bij Google DeepMind. OpenAI is daar inmiddels ook al actief,” zei hij.

Voor Kong was de strategische richting onmiskenbaar: “Er zijn meerdere gebieden waarin wij groei zoeken en waarin wij kijken naar potentiële leveranciers uit de BOM-regio.”

Wayne Allan plaatste het partnerschap vervolgens in de bredere logica van ASML en mondiale industriële strategie. Zijn kernpunt was dat je Brainport-kracht niet moet verwarren met zelfvoorzienendheid. In plaats daarvan moeten bedrijven zich afvragen waar activiteiten de meeste waarde creëren. “Wat we hier doen is gefocust, levert waarde op en benut echt de kracht van de regio,” zei Allan. “En waar we zaken kunnen verplaatsen naar een andere locatie en daar waarde kunnen halen omdat zij voordelen hebben, moeten we dat ook doen.”

Gelijkgerichte regio’s

Volgens hem zijn Singapore en Brainport juist op elkaar afgestemd omdat beide regio’s het belang van focus begrijpen. “Singapore is heel gefocust op het begrijpen in welke industrieën zij willen meespelen en in welke niet, en ze zijn zeer selectief,” zei hij. De aanpak van BOM sprak hem om dezelfde reden aan. “Ik denk dat de Brainport-regio inderdaad draait om focus. Het gaat om het uitbreiden van het ecosysteem op terreinen waar de Brainportregio het beste kan zijn.”

Daarom presenteerde hij ASML's geplande uitbreiding naar Azië niet als een bedreiging voor Eindhoven. Integendeel. “We moeten dit juist zien als een samenwerking en onze krachten bundelen,” zei hij. Een wereldwijde voetafdruk maakt de regio volgens hem scherper in plaats van zwakker. “Elke regio heeft zijn sterke punten,” zei Allan. “En ik denk dat het benutten van die wereldwijde voetafdruk echt iets is wat wij vanuit de Brainport-regio ook moeten doen.”

De geopolitieke context gaf dat argument extra urgentie. Allan was uitgesproken over de onzekerheid waarmee bedrijven nu worden geconfronteerd. “Het is moeilijk om exact te voorspellen wat er geopolitiek gaat gebeuren,” zei hij. Maar één les is al duidelijk: “Een wereldwijde voetafdruk hebben is ook cruciaal, omdat je daardoor robuuster bent tegenover deze veranderingen.” Hij noemde tarieven, valutaverschuivingen, exportrestricties en de groeiende drang naar technologische autonomie. “Wereldwijd gespreid zijn stelt je in staat daar effectiever mee om te gaan."

Diversificatie

Kong maakte een vergelijkbaar punt vanuit Singapore. Diversificatie is volgens hem niet langer optioneel. “Voor veel bedrijven en zelfs landen is dat een strategie die we zullen moeten volgen nu we kijken naar een volatielere, onzekerdere wereld,” zei hij. Een reden waarom Singapore de relatie met ASML waardeert, voegde hij toe, is dat die leveranciers aanmoedigt niet te afhankelijk te zijn van één klant of één regio. “Als je puur kijkt naar één grote klant of één groot land voor de relatie, dan denk ik dat we op een bepaald moment misschien in een lastig parket terechtkomen.”

Het panel raakte ook een gevoelig punt: of dit partnerschap echt in beide richtingen zal werken. Van Dijk verwelkomde Nederlandse bedrijven die een sterkere voetafdruk opbouwen in Singapore of Maleisië, vooral als dat helpt klanten te ondersteunen en risico’s te spreiden. “Op zichzelf denk ik dat het een goede zaak is,” zei ze. Maar ze drong ook aan op wederkerigheid. “Het werkt alleen wanneer er sprake is van een wederkerige relatie,” zei ze. “Het zou ook interessant zijn om meer bedrijven naar onze campussen te laten kijken en zelf te laten zien of dat een interessante plek is om zich te vestigen.”

Kong was het er direct mee eens. “Ik denk dat die samenwerking iets moet zijn dat we in beide richtingen doen.” Dat betekent niet alleen Nederlandse leveranciers die naar Azië trekken, maar ook Aziatische bedrijven, leveranciers en onderzoekers die verbindingen terug naar Brabant opbouwen. “Die leveranciers kunnen ook naar de Brabantregio komen,” zei hij.

Uiteindelijk ging de panelsessie over het bouwen van een corridor tussen twee innovatieregio’s die genoeg op elkaar lijken om elkaar te begrijpen en genoeg verschillen om nuttig voor elkaar te zijn. Van Dijk vatte de positie van BOM samen in drie boodschappen: diversifieer, handel en internationaliseer. “Maak waar wat je zegt.” Kong benadrukte dat Singapore “daadwerkelijk in partnerschap werkt.” Allans oproep aan het publiek was even direct: “Zoek proactief naar kansen om jullie wereldwijde aanwezigheid uit te breiden.”