Bestaande medicijnen bieden hoop bij zeldzame auto-immuunziekte

Voor het eerst hebben onderzoekers een effectieve behandeling gevonden voor de systemische ontsteking die wordt veroorzaakt door de ziekte van Sjögren — en de oplossing staat misschien al in medicijnkastjes over de hele wereld.

De ziekte van Sjögren is een chronische auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem het eigen weefsel van het lichaam aanvalt, waarbij vooral de speeksel- en traanklieren worden aangetast en droge ogen, een droge mond en tandbederf worden veroorzaakt. In ernstigere gevallen kan de ontsteking zich uitbreiden naar de gewrichten, longen, huid en nieren – ook wel systemische ziekte genoemd – waarvoor tot nu toe geen effectieve behandeling bestond. Het is een zeldzame aandoening die vooral bij vrouwen voorkomt en waarvan verwacht wordt dat deze in 2027 wereldwijd 2,7 miljoen mensen zal treffen.

Een nieuwe studie onder leiding van het UMC Utrecht, gepubliceerd in Lancet Rheumatology, heeft aangetoond dat een combinatie van twee bestaande reumamedicijnen — leflunomide en hydroxychloroquine — de systemische ziekteactiviteit bij patiënten met matige tot ernstige ziekte van Sjögren aanzienlijk verminderde.

Een positief onderzoek

Aan het RepurpSS-II-onderzoek namen tussen oktober 2021 en juli 2025 46 patiënten deel, afkomstig uit twaalf Nederlandse ziekenhuizen. In een dubbelblind onderzoek kregen de deelnemers gedurende de eerste 24 weken dagelijks ofwel een combinatie van de twee geneesmiddelen, ofwel een placebo, waarbij noch de patiënten, noch de onderzoekers wisten welke behandeling ze kregen.

De resultaten waren eenduidig. Na 24 weken vertoonden patiënten die de combinatietherapie kregen een aanzienlijk lagere ziekteactiviteit dan degenen die een placebo kregen, met vermindering van ontstekingen in gewrichten, longen en speekselklieren, evenals verbeterde ontstekingsmarkers in het bloed. Volgens het internationale ESSDAI-scoresysteem verbeterde de behandelde groep gemiddeld met meer dan 4 punten ten opzichte van de placebogroep — een klinisch significant verschil. De behandeling werd over het algemeen goed verdragen, waarbij maag- en darmklachten de meest voorkomende bijwerking waren.

Meer inzicht in de zeldzame ziekte

Hoofdonderzoeker en immunoloog dr. Joel van Roon noemde de bevindingen veelbelovend en merkte op dat dit de eerste keer is dat een bestaande reumatologische behandeling met succes is getest bij de ziekte van Sjögren zonder aanvullende immunosuppressiva. “Dit onderzoek biedt niet alleen uitzicht op een praktische behandeling, maar helpt ons ook de ziekte beter te begrijpen”, zei hij.

Een belangrijk voordeel is dat beide geneesmiddelen al jaren beschikbaar zijn, relatief goedkoop zijn en in tabletvorm kunnen worden ingenomen — waardoor de therapie mogelijk wereldwijd toegankelijk wordt, ook in landen met een beperkte gezondheidszorginfrastructuur. De onderzoekers benadrukken dat er verder onderzoek nodig is om de veiligheid op lange termijn te beoordelen en te bepalen welke patiënten het meeste baat hebben bij de behandeling.