AI hertekent de accountancy: van controleur naar adviseur

De Nederlandse accountancysector staat op een kantelpunt. Waar AI in 2024 nog door 9% van de kantoren werd ingezet, was dat in 2025 al 41%. De technologie automatiseert routinetaken, versnelt analyses en dwingt kantoren om hun verdienmodel te herzien. Maar de opmars verloopt niet zonder horten en stoten: 27% van de Nederlandse accountants vreest dat AI het professionele oordeel ondermijnt. En terwijl de sector worstelt met een krappe arbeidsmarkt en een versnipperd regelgevingslandschap, groeit de druk om mee te gaan in een wereldwijde race naar efficiëntie en schaal.

De opmars van AI verandert de accountancy fundamenteel, zo schrijft ING deze week in een analyse. Steeds meer routinematige werkzaamheden worden geautomatiseerd, waardoor de toegevoegde waarde van accountants verschuift van compliance en rapportage naar specialistische expertise, datagedreven inzichten en strategische advisering. Daarnaast komt het traditionele verdienmodel van uurtje-factuurtje onder druk te staan, omdat voor standaardwerkzaamheden minder uren nodig zijn. 

De strategische uitdaging voor accountantsorganisaties ligt niet zozeer in het succesvol toepassen van AI, maar veel meer in het tijdig aanpassen van de organisatie, dienstverlening en het verdienmodel aan de nieuwe realiteit die AI creëert. Kantoren die deze transitie weten te maken en AI succesvol combineren met hoogwaardige adviesdiensten kunnen volgens ING hun concurrentiepositie versterken en nieuwe groeikansen creëren. Voor organisaties die achterblijven, dreigt juist een verlies aan onderscheidend vermogen, winstgevendheid en concurrentiekracht.

De AI-revolutie in cijfers: van nichemiddel naar standaard

De adoptie van AI in de accountancy is explosief gestegen. Wereldwijd zette 54% van de kantoren de technologie in, met Nederland als koploper in Europa. AI neemt routinetaken over, zoals factuurherkenning en dossiervoorbereiding, en verhoogt de productiviteit aanzienlijk: een medewerker kan hierdoor 40 tot 100 dossiers beheren in plaats van de traditionele 40. Toch blijft de sector terughoudend. Slechts 30% van de Nederlandse accountants gelooft dat AI de kwaliteit van controles verbetert, tegenover 53% wereldwijd. De angst voor fouten in data-analyse en het ondermijnen van menselijk oordeel spelen een grote rol. Ook het gebrek aan een geharmoniseerd regelgevingskader voor AI in de sector baart zorgen: twee derde van de ondervraagden pleit voor wereldwijde afspraken om compliance-risico’s te beperken.

Van uitvoerder naar strategisch adviseur: het nieuwe vakmanschap

AI verandert niet alleen processen, maar ook de rol van de accountant. Routinetaken, zoals dataverwerking en standaardcontroles, worden geautomatiseerd, waardoor er meer ruimte ontstaat voor analyse en advies. Meer dan 60% van de professionals vindt dat het auditmodel fundamenteel moet worden herzien om AI volledig te integreren. Dit betekent een verschuiving van uitvoering naar strategisch advies, waarbij kritisch denken, data-analyse en technologische kennis steeds belangrijker worden.

Toch is de grootste bottleneck het vaardighedentekort: slechts 28% van de organisaties voelt zich goed voorbereid om medewerkers bij te scholen. Zonder adequate opleiding en begeleiding dreigt een structureel tekort aan ervaren professionals.

De economische impact: groei, consolidatie en tarieven onder druk

De accountancysector kende in 2025 een bovengemiddelde omzetgroei van 6,7% in het derde kwartaal, mede dankzij hogere tarieven als gevolg van een krappe arbeidsmarkt. Toch dwingt de opkomst van AI en private equity de sector tot transformatie. Sinds 2022 is er meer dan 2,7 miljard euro geïnvesteerd in het opkopen en samenvoegen van accountantskantoren, waarbij private equity twee derde van alle transacties financeert. Deze consolidatiegolf wordt aangedreven door de noodzaak tot grote investeringen in technologie en de wens van partners om hun kantoren te verkopen.

Grotere kantoren kunnen hierdoor schaalvoordelen realiseren en efficiënter werken, terwijl kleinere kantoren zich moeten specialiseren om te overleven. ING verwacht dat de sector in 2026 nog steeds krap blijft, met tariefstijgingen van minimaal 4,5% als gevolg van structurele personeelstekorten.