€4 miljoen om verspild eiwit tot voedsel te maken

Veel agrarische reststromen zijn te waardevol om weg te gooien; ze bevatten nog veel eiwit, maar eindigen als diervoeder of in de biogasinstallatie. Een consortium van Nederlandse onderzoekers heeft €4 miljoen toegekend gekregen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) om manieren te vinden om onderbenutte, eiwitrijke agrarische reststromen om te zetten in voedingsproducten geschikt voor menselijke consumptie.

Het VASCO-consortium, geleid door Wageningen University & Research (WUR), richt zich op manieren om reststromen van peulvruchten, koolzaad en aardappelen op te waarderen tot vleesvervangers, smeersels en schimmeleiwitten. Het project, dat zes jaar loopt, pakt een hardnekkige inefficiëntie aan: 20% van de verwerkingsstromen van peulvruchten en koolzaad wordt weggegooid vanwege cosmetische of logistieke problemen, ondanks de hoge voedingswaarde.

Koolzaadschroot alleen al bevat tot 30% eiwit, maar een groot deel daarvan gaat verloren door inefficiënties in de toeleveringsketen of kleine cosmetische gebreken. De Gezondheidsraad pleit al langer voor een hogere consumptie van plantaardige eiwitten, ter ondersteuning van gezondere en duurzamere diëten, maar het huidige systeem benut deze bronnen onvoldoende. Voedselverlies en -verspilling zijn verantwoordelijk voor 8–10% van de wereldwijde broeikasgasemissies, waardoor valorisatie niet alleen een economische kans is, maar ook een klimaatnoodzaak.

Reststromen herwaarderen

Het project maakt gebruik van technieken zoals fermentatie en droge fractionering — een methode om componenten te scheiden op basis van hun eigenschappen — om eiwitten uit reststromen te extraheren en te verbeteren. Fermentatie met bacteriën en schimmels levert vitamine B12 en K2 op, en verwijdert tegelijkertijd anti-nutriënten zoals glucosinolaten en fytinezuur, wat de verteerbaarheid verbetert.

Droge fractionering, een waterloos proces, isoleert eiwitrijke fracties zonder chemische oplosmiddelen, waarbij de functionaliteit voor voedseltoepassingen behouden blijft. Beoogde producten zijn onder meer tempeh-achtige gefermenteerde voedingsmiddelen, smeersels, snacks en schimmeleiwitten gekweekt op aardappelreststromen. Het project ontwikkelt ook lesmateriaal en online cursussen om de volgende generatie voedseltechnologen op te leiden.

Het netwerk van het VASCO-consortium

VASCO verenigt 4 universiteiten, 2 hogescholen, 3 mbo-instellingen, 9 bedrijven en diverse netwerkorganisaties. Onder de partners bevinden zich ingrediëntenleveranciers zoals AB Enzymes en Royal Avebe, Unilever, en opkomende startups zoals The Protein Brewery. Het consortium zal knelpunten in de toeleveringsketen identificeren, prototypes testen bij consumenten en businessmodellen ontwikkelen om de adoptie te versnellen.

VASCO stelt 7 promovendi en 1 postdoctoraal onderzoeker aan, waarmee de projectresultaten verankerd worden in het academisch en beroepsonderwijs. Het consortium ontwikkelt lesmateriaal, een online cursus en mogelijkheden voor kennisuitwisseling op alle onderwijsniveaus.