12+1 Nederlandse startups die de energietransitie vormgeven

Verspreid over Nederland bedenkt een nieuwe generatie startups hoe energie kan worden geproduceerd, opgeslagen en beheerd. Terwijl het publieke debat over de energietransitie dikwijls draait om grote infrastructuurprojecten zoals windparken, waterstofnetwerken en netuitbreiding, voltrekt zich in laboratoria, op industriële campussen en in startuphubs een stillere revolutie. Van getijdenenergie in de provincie Friesland tot waterstof-broom-flowbatterijen in Gelderland, en doorbraken die helemaal aan de andere kant van Nederland in Nederlands Limburg ontstaan. Ondernemers in heel Nederland pakken de hardnekkigste uitdagingen van de transitie aan: wisselvalligheid, opslag, materiaalschaarste en netcongestie.

Alles bij elkaar laten deze innovaties een opmerkelijk divers ecosysteem zien. Sommige bedrijven richten zich op nieuwe vormen van energieopwekking, zoals getijdenenergie of drijvende zonne-energie. Andere nemen de even cruciale uitdaging van de opslag van hernieuwbare elektriciteit op zich, met technologieën die variëren van zoutwaterbatterijen tot onderzeese opslagsystemen. Weer andere bedrijven bouwen aan de digitale laag van het energiesysteem van de toekomst, waarbij duizenden verspreide energie-assets worden georkestreerd tot flexibele netwerken.

Dit artikel belicht twaalf startups (inderdaad, één uit elke Nederlandse provincie) die laten zien hoe Nederland een laboratorium wordt voor de technologieën die een koolstofarm energiesysteem zullen aandrijven. Uit honderden initiatieven kozen we de interessantste uit elke provincie. En als toegift is er een plus één. Van noord naar zuid door het land:

Groningen: SkyNRG

Oplossing: duurzame vliegtuigbrandstof voor een sector die moeilijk kan wachten

Duurzame luchtvaart zit gevangen in een lastige overgangsfase. Iedereen weet dat vliegen schoner moet, maar volledig elektrisch of op waterstof vliegen is voor lange afstanden voorlopig geen realistische oplossing op grote schaal. Sustainable Aviation Fuel, kortweg SAF, is daarom een van de meest concrete routes om de CO₂-uitstoot van bestaande vliegtuigen te verlagen. Hoewel de markt nog volwassen moet worden zet SkyNRG in Delfzijl toch alvast een grote stap. Met DSL-01 bouwt het bedrijf een fabriek die restvetten en -oliën omzet in duurzame vliegtuigbrandstof. SkyNRG zegt dat dit de eerste Nederlandse fabriek wordt die volledig is gewijd aan SAF en bijproducten. Eenmaal operationeel moet de installatie jaarlijks 100.000 ton SAF en 35.000 ton duurzame bijproducten produceren. De bouwfase is in 2026 begonnen; de eerste brandstofvolumes worden in 2028 verwacht. Daarmee is SkyNRG Delfzijl meer dan een fabriek. Het is een poging om een ontbrekende schakel in het luchtvaartecosysteem vóór te bouwen. 

Friesland: SeaQurrent

Oplossing: getijdenenergieopwekking

SeaQurrent richt zich op het opwekken van elektriciteit uit voorspelbare getijdenstromen, en biedt daarmee een hernieuwbare energiebron die wisselvallige wind- en zonne-energie aanvult. Het paradepaardje, de TidalKite, lijkt op een onderwaterkite die in achtvormige patronen door getijdenstromen beweegt. Deze beweging vermenigvuldigt de effectieve watersnelheid rond de turbine, waardoor de efficiëntie van de energieopwekking sterk toeneemt. Omdat getijden zeer voorspelbaar zijn, kan getijdenenergie een stabiele basislijn leveren in de hernieuwbare energiemix. De eerste commerciële projecten van het bedrijf in de Waddenzee moeten laten zien hoe getijdenenergie kustregio’s kan voorzien van betrouwbare, schone elektriciteit met minimale visuele impact.

Drenthe: Resato

Oplossing: klaar voor een markt die nog moet ontstaan

Groene waterstof is al jaren de belofte die maar niet definitief wil doorbreken. De technologie is er, de klimaatnoodzaak is evident en de plannen zijn groot. Toch blijft de praktijk weerbarstig: voertuigen zijn schaars, klanten aarzelen, infrastructuur is duur en zonder tankstations komen er geen gebruikers. Precies in die kip-ei-situatie opereert Resato Hydrogen Technology uit Assen. Het bedrijf kiest ervoor niet te wachten tot de markt vanzelf volwassen wordt. Resato bouwt alvast aan de ruggengraat die nodig is zodra waterstofmobiliteit wél opschaalt. Inmiddels staan er volgens Resato 80 openbare en private waterstoftankstations in Europa. Dat maakt Resato interessant als voorbeeld van een bedrijf dat niet alleen een product bouwt, maar eigenlijk een ecosysteem helpt voorbereiden.

Overijssel: CarbSorbTec

Oplossing: energiearme CO₂-afvang uit biogas

CarbSorbTec, een spin-off van de Universiteit Twente, ontwikkelt een nieuwe methode om biogas om te zetten in een bruikbare hernieuwbare brandstof. Het bedrijf gebruikt een speciaal ontwikkeld kleimateriaal dat koolstofdioxide direct uit biogasstromen kan afvangen, waarbij CO₂ wordt gescheiden van methaan zonder de complexe installaties of het hoge energieverbruik die kenmerkend zijn voor conventionele gaszuiveringssystemen. Dit proces maakt het mogelijk om het resterende methaan om te zetten in biomethaan, een hernieuwbaar gas dat kan worden toegevoegd aan het aardgasnet of gebruikt als transportbrandstof. De technologie kan de economische haalbaarheid van biogasproductie aanzienlijk verbeteren, vooral voor boerderijen en kleine afvalverwerkingsinstallaties. Door CO₂-verwijdering eenvoudiger en goedkoper te maken, helpt CarbSorbTec organisch afval om te zetten in een betrouwbare hernieuwbare energiebron. Tegelijkertijd kan de afgevangen CO₂ zelf een grondstof worden voor nieuwe industriële processen in de opkomende circulaire koolstofeconomie.

Flevoland: NRG2fly

Oplossing: laadinfrastructuur voor elektrische luchtvaart

NRG2FLY bouwt aan de ontbrekende schakel voor emissievrije regionale luchtvaart: een laadnetwerk voor elektrische vliegtuigen. In plaats van te wachten tot elektrische vliegtuigen arriveren, bereidt het bedrijf luchthavens nu al voor, met infrastructuurbeoordelingen, netaansluitingen, batterijopslag, contracten voor hernieuwbare energie en operationele ondersteuning. Het vlaggenschipproject op Lelystad Airport combineert publiek laden voor vliegtuigen en grondondersteunend materieel, het creëert daarmee een blauwdruk voor andere regionale luchthavens. Vanuit Nederland wil NRG2FLY uitbreiden door Europa, waar duizenden kleinere luchthavens energieknooppunten kunnen worden voor elektrische vluchten over korte afstand. In een sector die vaak wordt gezien als moeilijk te verduurzamen, maakt het bedrijf elektrisch vliegen praktisch.

Gelderland: Elestor

Oplossing: waterstof-ijzer-flowbatterijen

Elestor heeft een waterstof-ijzer-flowbatterij ontwikkeld die is ontworpen voor grootschalige elektriciteitsopslag. Anders dan conventionele lithium-ion batterijen, die duur worden voor langdurige opslag, slaan flowbatterijen energie op in vloeibare elektrolyten, waardoor ze beter schaalbaar en economisch haalbaarder zijn. Het systeem van Elestor gebruikt waterstof en ijzer als actieve materialen, en maakt opslag voor vele uren of zelfs dagen mogelijk tegen relatief lage kosten. Dat maakt het bijzonder geschikt voor het balanceren van hernieuwbare energie op het net. Naarmate het aandeel wind en zon groeit, zullen betaalbare technologieën voor langdurige opslag zoals deze cruciaal zijn om de stabiliteit van het net te behouden.

Utrecht: iwell

Oplossing: slimme batterijsystemen voor gebouwen

iwell richt zich op energieopslag in combinatie met intelligente energiemanagementsoftware voor commerciële gebouwen en industriële locaties. De systemen stellen bedrijven in staat elektriciteit op te slaan wanneer de prijzen laag zijn of wanneer zonnepanelen overtollige energie produceren en om die te gebruiken tijdens periodes van piekvraag. Deze aanpak verlaagt elektriciteitskosten en verlicht tegelijkertijd de druk op overbelaste elektriciteitsnetten. In regio’s zoals Nederland, waar netcongestie een grote barrière wordt voor elektrificatie, kunnen decentrale oplossingen zoals die van iwell een sleutelrol spelen bij het mogelijk maken van verdere groei van hernieuwbare energie en elektrische infrastructuur.

Noord-Holland: Avantium

Oplossing: hernieuwbare chemie voor fossielvrije materialen

Avantium is geen klassieke energiestartup, maar de rol van dit bedrijf in de transitie is fundamenteel: fossiele koolstof vervangen door alledaagse materialen. Vanuit het hoofdkantoor in Amsterdam en fabrieken in Geleen en Delfzijl ontwikkelt het bedrijf technologieën die hernieuwbare grondstoffen omzetten in circulaire kunststoffen en chemicaliën. Het belangrijkste product van Avantium is FDCA, de centrale bouwsteen voor Releaf® PEF, een plantaardig en recyclebaar polymeer voor verpakkingen, textiel en films. Door zich te richten op de afhankelijkheid van de chemische industrie van aardolie, verbreedt Avantium de energietransitie voorbij elektriciteitsopwekking en -opslag. De ambitie is duidelijk: chemie gebruiken om op industriële schaal mee te bouwen aan een fossielvrije, circulaire economie.

Zuid-Holland: AQUABATTERY

Oplossing: energieopslag met zout water

AQUABATTERY biedt een elegante en duurzame aanpak voor langdurige energieopslag met water en keukenzout. De technologie is gebaseerd op een omkeerbaar proces waarbij zoutwateroplossingen met verschillende concentraties energie chemisch opslaan. Tijdens het laden creëert de stroom van elektriciteit een concentratieverschil; tijdens het ontladen produceert het systeem elektriciteit wanneer de oplossingen weer mengen. Omdat de gebruikte materialen overvloedig aanwezig, veilig en recyclebaar zijn, kan het systeem een goedkoop alternatief bieden voor het opslaan van hernieuwbare energie op grotere schaal. Zulke technologieën zijn vooral waardevol voor het opslaan van zonne-energie die overdag wordt opgewekt voor gebruik ’s nachts.

Zeeland: Thorizon

Oplossing: gesmoltenzoutreactoren aangedreven door nucleair afval

Thorizon wil nucleaire innovatie terugbrengen naar het hart van de energietransitie. De Frans-Nederlandse startup, gesteund door tal van investeerders, werkt aan wat Europa’s eerste commerciële gesmoltenzoutreactor zou kunnen worden, gepland in Zeeland voor 2034. Anders dan conventionele reactoren gebruikt het ontwerp van Thorizon vloeibaar zout in plaats van vaste splijtstofstaven, waardoor een stabieler systeem ontstaat dat deels op bestaand nucleair afval kan draaien. Dat maakt de technologie zowel een bron van koolstofarme elektriciteit als een manier om de nucleaire cyclus circulairder te maken. De reactor kan ook hogetemperatuurwarmte leveren voor de industrie, en Zeeland daarmee een krachtige nieuwe rol geven in Europa’s schone-energietoekomst.

Noord-Brabant: LeydenJar Technologies

Oplossing: siliciumanodebatterijen

LeydenJar ontwikkelt silicium anodes voor lithium-ion batterijen, een technologie die de energiedichtheid aanzienlijk kan verhogen in vergelijking met traditionele grafiet anodes. Silicium kan theoretisch veel meer lithiumionen opslaan, waardoor lichtere, krachtigere batterijen mogelijk worden. Dit heeft grote gevolgen voor elektrische voertuigen, drones en consumentenelektronica. Batterijen met een hogere energiedichtheid kunnen de actieradius vergroten, de laadfrequentie verminderen en de ecologische voetafdruk van batterijproductie verlagen doordat er minder cellen nodig zijn voor dezelfde capaciteit.

Limburg: Solarge

Oplossing: lichtgewicht circulaire zonnepanelen

Solarge produceert lichtgewicht zonnepanelen die zijn ontworpen volgens principes van de circulaire economie. Traditionele zonnepanelen zijn sterk afhankelijk van glas en aluminium, waardoor ze relatief zwaar en moeilijk te recyclen zijn. De polymeer-gebaseerde panelen van Solarge zijn lichter, bevatten minder kritieke materialen en kunnen aan het einde van hun levensduur gemakkelijker worden gerecycled. Hun lage gewicht maakt ook installatie mogelijk op daken die conventionele panelen niet kunnen dragen, waardoor extra zonnepotentieel wordt ontsloten in stedelijke en industriële omgevingen.

+1: RIFT

Oplossing: ijzerbrandstof voor koolstofvrije industriële warmte

RIFT ontwikkelt een oplossing voor een van de moeilijkste uitdagingen in de energietransitie: het leveren van koolstofvrije hogetemperatuurwarmte voor de industrie. In plaats van te vertrouwen op fossiele brandstoffen of inefficiënte elektrificatie, gebruikt het bedrijf ijzerpoeder als brandstof. Het verbranden van ijzer produceert extreem hoge temperaturen, tot 2.000°C, zonder CO₂ uit te stoten en met alleen roest als bijproduct. Die roest wordt vervolgens met behulp van waterstof weer terug omgezet in ijzer, waardoor een gesloten systeem ontstaat waarin ijzer fungeert als herbruikbare energiedrager. In feite werkt het als een oplaadbare batterij voor industriële warmte, waardoor hernieuwbare energie sectoren kan aandrijven die anders zeer moeilijk te verduurzamen zijn. RIFT begon aan de TU Eindhoven, experimenteerde in Budel en Lieshout, groeide in Arnhem en plant nu een grote fabriek in de haven van Rotterdam. Het kreeg onlangs €15 miljoen aan financiering om de ambities mogelijk te maken.