{"id":322354,"date":"2021-12-07T14:00:00","date_gmt":"2021-12-07T13:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/innovationorigins.com\/?p=322354"},"modified":"2021-12-07T14:00:00","modified_gmt":"2021-12-07T13:00:00","slug":"rappe-ontwikkeling-van-knutselen-met-dna-is-niet-zonder-risico","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/nl\/rappe-ontwikkeling-van-knutselen-met-dna-is-niet-zonder-risico\/","title":{"rendered":"Samenwerken met de fabriekjes uit de natuur voor een schonere wereld"},"content":{"rendered":"\n

\u201cHet gebruik van techniek in biologie is zeker niet nieuw\u201d, zegt Nadine Bongaerts<\/a> synthetisch bioloog en Chief Innovation Officer van de Franse start-up Gourmey<\/a>. Gourmey is het eerste Franse kweekvleesbedrijf dat werkt aan een ethische foie gras, gemaakt met stamcellen.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

“We gebruiken al duizenden jaren gist en bacteri\u00ebn voor het maken van wijn, bier en brood. Maar vandaag de dag zijn we in staat andere celtypes te aan te passen voor de productie van meer producten. Dankzij de vooruitgang in de celbiologie kunnen we bijvoorbeeld dierlijke cellen in grote hoeveelheden kweken. Dit is zeer nuttig voor het maken van kweekvlees.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Lees ook het artikel dat we vorige week publiceerden over het kweekvlees van <\/strong><\/em>Mosa Meat<\/strong><\/a>.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201cBiologie heeft zich steeds meer versmolten met andere disciplines zoals informatica, robotica, natuurkunde en scheikunde,\u201d zegt Bongaerts. Deze samensmelting wordt ook wel synthetische biologie genoemd. “Het is eigenlijk biotechnologie, maar dan veel geavanceerder. Voor mij gaat het om het vermogen om biologische systemen zo aan te passen dat ze iets kunnen doen waar de mens het voordeel van inziet.”<\/p>\n\n\n\n

Kleine fabriekjes<\/h3>\n\n\n\n

De natuur bestaat volgens Bongaerts uit kleine fabriekjes. \u201cZoom je in op bijvoorbeeld bloemen dan zie je een fabriekje dat geuren maakt. Je ziet zelfs op eiwitniveau dat sommige structuren eruit zien als wieltjes en radartjes. Het lijkt wel alsof een mens dat ontwerp heeft gemaakt, maar dat is echt door de evolutie ontstaan. Dat is op zichzelf al fascinerend. Synthetische biologie maakt het mogelijk om al die verschillende natuurlijke technische onderdeeltjes te combineren.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Als voorbeeld noemt Bongaerts het bedrijf Genentech<\/a> dat in de jaren ’80 een stukje insuline-gen van de mens in een bacterie heeft gestopt. \u201cDie bacterie is vervolgens het menselijk insuline gaan produceren. Dat helpt nog steeds miljoenen diabetici over de hele wereld.\u201d Voorheen kwam de insuline uit de alvleesklier van varkens. \u201cJe hebt dan kilo\u2019s aan varkensorgaan nodig voor maar een paar gram insuline. En dan is het nog steeds varkensinsuline.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cDoor het DNA aan te passen kun je een cel – zoals een bacterie – omtoveren tot een mini-fabriekje, waardoor het zich snel vermeerdert. Zo kun je natuurlijke producten op grote schaal maken. Die producten zou je anders uit de oorspronkelijke bron moeten halen en dat is vaak heel intensief, kostbaar en misschien ook wel dieronvriendelijk.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nadine Bongaerts \u00a9 Patrick Gaillardin<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Slimmere medicijnen<\/h3>\n\n\n\n

Ook ontstaan er bij een biologisch proces vaak geen toxische bijproducten, stelt Bongaerts. \u201cHet is een veel schoner proces. De hoeveelheid afvalstoffen vermindert en het proces heeft minder energie nodig. Cellen kunnen vaak bij temperaturen tussen de 30 – 37 graden groeien, of nog lager. Er zijn geen honderden graden Celsius nodig om een bepaalde reactie op gang te brengen. Het lijkt mij heel mooi als we op die manier de chemie met een biologisch systeem kunnen vervangen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Met dezelfde technologie\u00ebn kunnen we ook slimmere medicijnen maken, gaat Bongaerts verder. \u201cWe gebruiken nu vooral medicijnen waarbij je een bepaald molecuul in de vorm van een pil of een injectie inneemt of toegediend krijgt. Het probleem is dat, bijvoorbeeld in het geval van kanker, huidige medicijnen niet alleen de kanker aanpakken, maar ook de gezonde cellen.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Daarbij noemt de synthetisch bioloog als voorbeeld de CAR-T-cellen<\/a>, een vorm van immuuntherapie tegen kanker. \u201cDeze cellen kunnen kankercellen opsporen. Daardoor ontstaat een heel gerichte kankertherapie. De eigen lichaamscellen van de pati\u00ebnt krijgen een extra feature<\/em>. Ze vallen de kankercellen eigenlijk aan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

DNA-schaar<\/h3>\n\n\n\n

In 2019 ontvingen Emmanuelle Charpentier en Jennifer Doudna de Nobelprijs voor de Scheikunde voor hun \u201cDNA-schaar\u201d,  CRISPR Cas 9<\/a> . Met deze techniek kun je op een heel precieze plek in een organisme – genoom – knippen en nieuw DNA toevoegen. \u201cAls je een stukje DNA wilt aanpassen, dan moet je er eerst voor zorgen dat je ook op de juiste plek belandt. Die DNA-schaar kun je als het ware programmeren om precies op de juiste plek een stukje te deleten en er vervolgens een nieuw stukje DNA aan toe te voegen. Omdat de cel zichzelf repareert – het kan niet met gebroken DNA voortleven –  wordt dat nieuwe stukje DNA ingebouwd.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Deze technologie maakt het onder meer mogelijk om gewassen klimaatbestendig te maken. \u201cIk zie niet zo snel een andere oplossing. We kunnen niet wachten tot de evolutie klimaatbestendige planten voortbrengt. Daar hebben we geen tijd voor. Ook moeten we toch op meer paarden moeten wedden om de klimaatverandering tegen te gaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Een andere interessante ontwikkeling is de mogelijkheid om DNA uit te lezen, ook wel DNA sequencing<\/em> genoemd. \u201cWat ik heel bijzonder vind is dat wetenschappers met deze technologie in twee weken tijd het hele covid-genoom uit konden lezen. In 2002, met het SARS-virus kostte dat nog zes maanden. Je ziet dus hoe hard de technologie is gegaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Data opslaan<\/h3>\n\n\n\n

Behalve het uitlezen van DNA, is DNA ook te printen, het zogenoemde DNA-synthese<\/em>. Dat printen van DNA gaat zelfs zo effici\u00ebnt dat er nagedacht wordt over het opslaan van allerlei data in DNA, laat Bongaerts weten. \u201cZo werken onder meer Microsoft en Twist Bioscience – een DNA-synthesebedrijf – samen om te kijken naar de opslag van informatie in het DNA. Er zijn al allerlei filmpjes in opgeslagen, stukken boek vertaald naar DNA code en dan hebben ze die DNA-code helemaal geprint. Je hebt dan geen grote harde schijf meer nodig, maar een paar milligram DNA.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Het is nog wel verre toekomst om dit mainstream<\/em> te gebruiken, aldus Bongaerts. \u201cHet is nog duur om iets in DNA op te slaan en je wilt het snel kunnen uitlezen. Zover is het nog niet.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Natuurlijk ziet Bongaerts ook de nadelen van synthetische biologie. \u201cNaarmate de technologie beter en makkelijker wordt, wordt het ook steeds toegankelijker. Dat is wel iets waar ik me zorgen over maak. Door de snelle digitalisering hebben we ook te maken met cybercrime. We moeten ook echt gaan nadenken om ons te beveiligen tegen biocrime<\/em> (het misbruik van virussen, bacteri\u00ebn, schimmels of parasieten<\/a>, om mensen met opzet ziek te maken, red.) .\u201d <\/p>\n\n\n\n

Niet zonder risico<\/h3>\n\n\n\n

Carina Nieuwenweg werkt aan die beveiliging tegen biocrime<\/em>. Zij is synthetisch bioloog, ze doet promotie-onderzoek naar CRISPR Cas aan de Wageningen University & Research, maar heeft ook een achtergrond in military strategie studies. Naast haar promotie-onderzoek houdt zij zich bezig met het \u201cstukje security<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Of er zoiets bestaat als biocrime<\/em>? \u201cJa en nee\u201d, zegt Nieuwenweg. \u201cWe zijn ons wel bewust van de mogelijke gevaren van misbruik, maar er is nog geen situatie geweest waarin het kantje boord was.\u201d Het is lastig voorbeelden van mogelijke gevaren te noemen omdat het meeste vertrouwelijk is, aldus de synthetisch bioloog. Een voorbeeld kan ze wel noemen. \u201cWetenschapper Fouchier<\/a> deed, nog voor Covid, onderzoek naar \u201cgain of function\u201d van bepaalde virussen en met welke mutaties het virus over zou kunnen springen op zoogdieren. Het is nuttige informatie om een eventuele pandemie te begrijpen en te voorkomen. Toentertijd was de kritiek op de publicatie dat mensen er ook kwaad mee zouden kunnen doen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Om biocrime<\/em> te voorkomen zijn er zowel internationaal als landelijk afspraken gemaakt. Internationaal is bijvoorbeeld in de conventie van Gen\u00e8ve afgesproken dat landen geen chemische of biowapens produceren. Er zijn regels en methoden om die afspraken te controleren. Partijen als de NAVO laten experts een zogenoemde horizonscans <\/em>doen. \u201cZij scannen wat we te vrezen kunnen hebben van een technologie als synthetische biologie. Als er een risico is op misbruik, hoe groot is dan het gevaar?\u201d  <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Carina Nieuwenweg \u00a9 Koen Manusama<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Controverse<\/h3>\n\n\n\n

In Nederland bracht the Hague Center of Strategic Studies <\/a> recent een rapport<\/a> uit over de gevaren. Ook een onderzoeksorganisatie als TNO heeft experts die horizonscans uitvoeren naar de gevaren en wat er tegen te doen is. Elk jaar organiseert het RIVM een landelijke conferentie over de laatste inzichten en waar beleidsmakers op bedacht moeten zijn, duidt Nieuwenweg. \u201cDe technologie gaat steeds sneller. Het is best lastig om daar steeds je beleid op aan te passen.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Naast de horizonscans, is er ook zoiets als \u2018safe by design\u2019, waarbij je vanaf het begin nadenkt over veiligheid van een mogelijk product of toepassing dat je aan het ontwikkelen bent, gaat Nieuwenweg verder. \u201cWe bedenken niet zomaar een product. Vanaf stap \u00e9\u00e9n denken we na over veiligheid. Binnen de synthetische biologie is dat wel echt een heel belangrijk onderwerp. Zodra je organismen gaat modificeren gelden er strenge veiligheidsregels.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Het is wel een beetje een controverse, aldus Nieuwenweg. \u201cVroeger wisten we eigenlijk niet precies wat we deden als het op DNA aankwam. We passen al eeuwenlang het DNA van planten en dieren aan door ze te selecteren op bepaalde eigenschappen. Bij planten zijn we daar op een gegeven moment chemische stoffen bij gaan gooien. Dat ging eigenlijk best willekeurig. Nu is er een technologie, CRISPR Cas, die veel gerichter en nauwkeuriger is, maar de regels zijn veel strenger.\u201d<\/p>\n\n\n\n

In de supermarkt<\/h3>\n\n\n\n

Natuurlijk erkent Nieuwenweg de gevaren. Dat is ook een van de redenen waarom ze koos voor Military Strategic Studies als master. \u201cMaar het ligt ook aan een stukje beeldvorming door media. Kijk naar een film als Rampage<\/em> waarin de \u2018bad guy\u2019 met CRISPR Cas gigantisch grote en kwaadaardige ratten maakt. Maar de meeste mensen die kiezen voor de biotech doen dat om de wereld een stukje beter te maken.\u201d  <\/p>\n\n\n\n

Volgens Bongaerts is de supermarkt de plek die eraan kan bijdragen de perceptie van mensen te veranderen. \u201cAls je melk kunt kopen die niet van een koe komt, maar van bacteri\u00ebn die melkeiwit produceren, of vlees en vis gemaakt met stamcellen, dan gaan mensen beter snappen wat het betekent voor hun dagelijkse leven. Synthetische biologie is vaak nog abstract. Je ziet het bij medische innovaties. Een pati\u00ebnt is sneller geneigd die te gaan gebruiken. Zo\u2019n innovatie kan zijn probleem direct verminderen.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Lees ook: Biotechnologen TU Delft bouwen gist om tot mini-fabriekjes van medicijnen<\/a><\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cHet gebruik van techniek in biologie is zeker niet nieuw\u201d, zegt Nadine Bongaerts synthetisch bioloog en Chief Innovation Officer van de Franse start-up Gourmey. Gourmey is het eerste Franse kweekvleesbedrijf dat werkt aan een ethische foie gras, gemaakt met stamcellen.\u00a0 “We gebruiken al duizenden jaren gist en bacteri\u00ebn voor het maken van wijn, bier en […]<\/p>\n","protected":false},"author":1591,"featured_media":514684,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"advgb_blocks_editor_width":"","advgb_blocks_columns_visual_guide":"","footnotes":""},"categories":[1039],"tags":[98188,102595,114811,114814,1060],"location":[],"article_type":[43133],"serie":[],"archives":[],"internal_archives":[],"reboot-archive":[],"class_list":["post-322354","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sustainability-nl-nl","tag-crispr-cas9-nl","tag-follow-up-nl","tag-gourmey-nl","tag-synthetische-biologie-nl","tag-tu-delft-nl","article_type-achtergrond"],"blocksy_meta":[],"acf":{"subtitle":"De biotechnologie ontwikkelt zich snel. Er ontstaan meer mogelijkheden voor nieuwe toepassingen en het wordt toegankelijker. Daarmee ontstaat ook een risico.","text_display_homepage":false},"author_meta":{"display_name":"Corine Spaans","author_link":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/author\/corine-spaans\/"},"featured_img":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/yxjubHeY-RASKERART_IO_foie_gras_crispr_4_12_21.jpg","coauthors":[],"tax_additional":{"categories":{"linked":["Sustainability<\/a>"],"unlinked":["Sustainability<\/span>"]},"tags":{"linked":["CRISPR Cas9<\/a>","Follow-up<\/a>","Gourmey<\/a>","synthetische Biologie<\/a>","TU Delft<\/a>"],"unlinked":["CRISPR Cas9<\/span>","Follow-up<\/span>","Gourmey<\/span>","synthetische Biologie<\/span>","TU Delft<\/span>"]}},"comment_count":"0","relative_dates":{"created":"Posted 4 years ago","modified":"Updated 4 years ago"},"absolute_dates":{"created":"Posted on December 7, 2021","modified":"Updated on December 7, 2021"},"absolute_dates_time":{"created":"Posted on December 7, 2021 2:00 pm","modified":"Updated on December 7, 2021 2:00 pm"},"featured_img_caption":"","series_order":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/322354","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1591"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=322354"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/322354\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/media\/514684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=322354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=322354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=322354"},{"taxonomy":"location","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/location?post=322354"},{"taxonomy":"article_type","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/article_type?post=322354"},{"taxonomy":"serie","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/serie?post=322354"},{"taxonomy":"archives","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/archives?post=322354"},{"taxonomy":"internal_archives","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/internal_archives?post=322354"},{"taxonomy":"reboot-archive","embeddable":true,"href":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/wp-json\/wp\/v2\/reboot-archive?post=322354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}