{"id":320230,"date":"2021-11-25T08:00:00","date_gmt":"2021-11-25T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/innovationorigins.com\/?p=320230"},"modified":"2021-11-25T08:00:00","modified_gmt":"2021-11-25T07:00:00","slug":"universiteiten-moeten-een-silicon-valley-om-zich-heen-bouwen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ioplus.nl\/archive\/nl\/universiteiten-moeten-een-silicon-valley-om-zich-heen-bouwen\/","title":{"rendered":"‘Universiteiten moeten een Silicon Valley om zich heen bouwen’"},"content":{"rendered":"\n

Hoe kunnen we als samenleving nog meer profiteren van de kennis die aan onze Nederlandse universiteiten ontwikkeld wordt? Hoe zet je deze kennis om in innovaties die onze economie aanzwengelen en oplossingen bieden voor onze grote maatschappelijke uitdagingen? <\/em><\/p>\n\n\n\n

We vroegen het wetenschappers – werkzaam bij verschillende universiteiten – die actief bezig zijn nieuwe vindingen naar de markt te brengen. Welke omstandigheden werken daarbij bevorderlijk? En wat zijn de resultaten van hun inspanningen? Hans Clevers, hoogleraar Moleculaire Genetica verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht<\/a> en de Universiteit Utrecht<\/a> is de zevende en laatste wetenschapper die hierover aan het woord komt.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Lees hier de andere verhalen uit de serie<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n

Hans Clevers is een Nederlands icoon. Hij hoort tot de 75 meest geciteerde wetenschappers ter wereld en sinds hij er in 2010 in slaagde levende stamcellen uit de darm op te kweken tot mini-orgaantjes (organo\u00efden) geldt hij als een kandidaat voor de Nobelprijs. Zijn organo\u00efdetechnologie wordt gebruikt door meer dan vijftig bedrijven over de hele wereld \u2013 maar er staat er niet \u00e9\u00e9n in Nederland. \u201cHet lukt maar niet om hier een bedrijfje te bouwen\u201d, legt hij uit. Dus doet hij het elders. In Shanghai bijvoorbeeld (D1Med) of in de VS, waar \u00e9\u00e9n van de bedrijfjes die hij mee oprichtte (Surrozen<\/a>) in augustus naar de beurs ging en een ander (Xilis<\/a>) circa \u20ac60 miljoen aan startkapitaal heeft opgehaald om Clevers\u2019 organo\u00efdetechnologie te automatiseren. \u201cDie hadden hier moeten staan\u201d, zegt Clevers stellig. Als het aan hem ligt, leert Nederland van zijn ervaringen zodat dergelijke bedrijfjes in de toekomst w\u00e9l in Nederland worden gebouwd.<\/p>\n\n\n\n

\n
<\/path><\/path><\/svg><\/span>

Over Hans Clevers<\/h4><\/div>
\n

Prof. dr. J.C. (Hans) Clevers<\/a> is groepsleider bij het Hubrecht Instituut voor Ontwikkelingsbiologie en Stamcelonderzoek en bij het Prinses M\u00e1xima Centrum voor kinderoncologie, hoogleraar bij de Universiteit Utrecht en Oncode Investigator. Zijn onderzoek richt zich op stamcellen, regeneratieve geneeskunde en oncologie. Hij studeerde begin jaren \u201880 in Utrecht af in de biologie en geneeskunde, haalde er zijn artsexamen en promoveerde er. Na zijn promotie was hij vier jaar als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan het Dana Farber Cancer Institute van Harvard Medical School. Clevers werd in 1991 hoogleraar immunologie in Utrecht en was van 2002 tot 2021 Directeur van het Hubrecht Instituut. In 2012 volgde hij Robbert Dijkgraaf op als president van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen.<\/p>\n\n\n\n

Hans Clevers heeft ruim 700 peer-reviewed artikelen gepubliceerd \u2013 veelal in gerenommeerde tijdschriften als Nature <\/em>en Cell<\/em> \u2013 en een H-index van 184 in Scopus en 211 in GoogleScholar. Hij heeft meer dan 30 nationale en internationale prijzen en onderscheidingen gewonnen, waaronder de Spinozapremie van NWO (2011), Louis-Jeantet Prijs (2004), Josephine Nefkens Prijs voor kankeronderzoek (2008), Kolff prijs (2011), L\u00e9opold Griffuel Prijs (in 2011 <\/sup>en 2012), Heinekenprijs voor geneeskunde (2012), Breakthrough Prize for Life Sciences (2013), Massachussets General Hospital Award in Cancer Research (2014), Nationaal Icoon van Nederland (2014), ISSCR-McEwen Award for Innovation (2015), K\u00f6rber European Science Prize (2016), Keio Medical Science Prize (2019) en Pezcoller Foundation- AACR International Award (2021). Clevers heeft ereprofessoraten en -doctoraten in China, Isra\u00ebl, Hongkong, Australi\u00eb en Belgi\u00eb en is lid van wetenschappelijke academies in Nederland, de VS, Frankrijk en Duitsland. Hij werd in 2019 gekozen tot buitenlands lid van de Royal Society in London en erelid van de Royal Society of Edinburgh.<\/p>\n\n\n\n

Hans Clevers is houder van een tiental patenten, (mede)oprichter van onder meer UbiSys (later gefuseerd met Introgene tot Crucell), Semaia Pharmaceuticals, Agamyxis, D1Med, Surrozen en Xilis en als adviseur of toezichthouder verbonden aan onder meer Merus, Genentech, en Roche. Hij is ook venture partner voor investeringsmaatschappij Life Sciences Partners.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Wel de wetenschap, niet de bedrijven?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Clevers weet waarover hij spreekt. In 1996 richtte hij met zijn Utrechtse kompaan Ton Logtenberg \u00e9\u00e9n van de eerste Nederlandse biotech-bedrijven op: UBiSys, dat in 2000 met IntroGene zou fuseren tot Crucell. Zij deden dat bewust in Utrecht, waar zij beiden werkten en de wetenschap top was. Maar ondernemen was nieuw voor Nederland en werd op zijn zachtst gezegd niet gestimuleerd. Dat UBiSys en uiteindelijk Crucell er kwamen was grotendeels te danken aan de durf van Gerlach Cerfointaine, de toenmalig voorzitter van het academisch ziekenhuis. Uiteindelijk hebben universiteit en ziekenhuis er goed aan verdiend, weet Clevers, “maar het is niet in Utrecht geland.”<\/p>\n\n\n\n

Wij maken het wetenschappers in Nederland vaak zo moeilijk om te ondernemen. Uit angst voor imagoschade en de schijn van zelfverrijking, zo lijkt het, zijn we terughoudend met aandelen voor uitvinders en het geven van ruimte (en IP) aan bedrijfjes. \u201cIedereen denkt dat het gaat om rijk worden\u201d, zegt Clevers, maar je wil vooral \u201caan het stuur blijven zitten.\u201d Je zou willen dat je als wetenschapper schouder aan schouder met je instelling onderhandelt met investeerders. De werkelijkheid lijkt andersom: wetenschapper en investeerders zitten vaak tegenover de kennisinstelling, \u201com het te mogen doen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Niemand mist dat bedrijfje dat nooit wordt opgericht<\/p>Hans Clevers<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Oncode \u2013 het instituut voor excellent kankeronderzoek en valorisatie, dat Clevers heeft helpen oprichten en waarin hij een principal investigator is \u2013 laat zien dat het ook anders kan. \u201cDie komen zelf met investeerders aan, zelf met businessplannen.\u201d Dat is het soort ondersteuning dat je nodig hebt. Universiteiten kunnen dat moeilijk bieden. Daarvoor zijn zij veel te breed en te risico-avers\u2013 en uiteindelijk voelen zij het belang ook niet. \u201cNiemand mist dat bedrijfje dat nooit wordt opgericht.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Trots en durf<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Clevers zou dat graag omdraaien. Universiteiten moeten juist trots zijn op hun spin-offs \u2013 \u201cKijk eens, onze mensen\u201d \u2013 en zich beter verplaatsen in de emotie, de beleving van de wetenschapper. Als jij een onderzoeker bent, legt Clevers uit, is zo\u2019n uitvinding echt ‘jouw ding’. Dat wil je verder brengen. Vaak ben je ook de enige die het echt van de grond kan trekken. Die onderzoekers \u201cmoet je niet allerlei restricties opleggen en uit dienst duwen\u201d maar helpen er een groot bedrijf van te maken \u2013 in Nederland.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u00a9Anne Reitsma<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Dat zou volgens Clevers een kerntaak van een universiteit moeten zijn: \u201com je heen een Silicon Valley bouwen\u201d. Dat is gegroeid doordat uit universitair onderzoek bedrijven ontstonden die er bleven, groeiden en met de universiteit weer nieuw onderzoek deden. Ook Boston, het grootste biotechcluster in de wereld, is zo groot geworden. \u201cMIT heeft dat destijds heel slim gedaan\u201d, zegt Clevers. Er was ten tijde van John F. Kennedy een groot stuk grond gekocht voor de \u2018Moonshot\u2019 van NASA. Toen de Texaan Johnson vervolgens president werd, landde NASA in Houston.  MIT schakelde door en maakte er kantoren van voor onderzoek en uiteindelijk nieuwe bedrijven. <\/p>\n\n\n\n

Als Nederland durft te clusteren zijn instantaan zo goed als Harvard<\/p>Hans Clevers<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Dat soort durf zou Clevers in Nederland ook graag zien. Vlaanderen heeft dat in bijvoorbeeld de biotech veel beter gedaan, maar in Nederland is de potentie veel groter. \u201cWij staan in alle staatjes in de top 3 van de wereld\u201d, betoogt hij, waar het gaat om biomedisch onderzoek. Als we zouden durven clusteren \u2013 bijvoorbeeld alle oncologieresearch concentreren in Utrecht en Amsterdam \u2013 zijn we \u201cinstantaan zo goed als Harvard\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Een kanttekening<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Een beetje realisme is wel belangrijk, waarschuwt Clevers. Als je echt iets wilt betekenen, moet je meedoen in grote klinische trials. De meeste geneesmiddelen die de laatste 20 jaar op de markt zijn gekomen, komen uit biotech die relatief vroeg is gekocht door de grote farmaceuten. Vervolgens gaat het grote geld naar onderzoek in latere klinische fasen. Alleen Roche<\/a>, het bedrijf waar Clevers commissaris is, geeft jaarlijks al meer dan $6 miljard uit aan klinische studies. Daarvan komt nu maar weinig terecht in Nederland.<\/p>\n\n\n\n

\u201cHoewel onze UMCs bij de best gefinancierde publieke universitaire ziekenhuizen ter wereld horen\u201d, zegt Clevers, \u201cspelen we geen grote rol in klinische fase 3\u201d. Onze UMCs \u2013 met hun gratis gebouwen en academische component \u2013 zijn paradoxaal genoeg misschien wel te rijk. Zij werken te weinig echt samen en strijden te veel met elkaar om te kunnen concurreren met bijvoorbeeld het sterke trialnetwerk in Spanje, Assistance Publique \u2013 H\u00f4pitaux de Paris (AP-HP), Memorial in New York en MD Anderson in Texas. We zijn te versnipperd: het UMCU alleen heeft misschien al wel een dozijn trialbureaus.<\/p>\n\n\n\n

Internationaal, binnen Roche en elders, hoort Clevers dezelfde geluiden. In hun onderhandelingen met bedrijven, dicteren universiteiten\/UMCs de voorwaarden maar overschatten de actuele commerci\u00eble waarde van hun ontdekkingen die vaak nog een lang en duur ontwikkeltraject moeten doormaken.  Als we van Nederland echt een omgeving willen maken waar onze excellente wetenschap biotechbedrijven voortbrengt die hier blijven en bloeien, hebben we nog wel wat stappen te zetten.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u00a9Anne Reitsma<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wie bouwt die blijft<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Als de overheid in Nederland dan echter iets doet, zo is Clevers ervaring, dan moet iedereen meedelen, de fondsen worden verdeeld over bestaande activiteiten en er wordt niets blijvends gebouwd. Dat dreigt ook bij het Groeifonds, al onderschrijft Clevers het idee erachter. Hij doet ook zelf mee aan een aanvraag in de lopende ronde \u2013 onder strikte voorwaarde dat het voorstel resulteert in een echt, fysiek centrum voor organo\u00efdetechnologie in Nederland. Zodat het de belofte voor Nederland eindelijk kan inlossen. Met organo\u00efdetechnologie kunnen Clevers en zijn collegae vrijwel elk weefsel in kweek brengen en oneindig doorkweken met behoud van de karakteristieken. \u201cDaar kun je geweldige wetenschap in doen\u201d, vertelt Clevers. Ziekten modelleren, geneesmiddelen ontwikkelen, behandelingen personaliseren. De belofte is enorm, ook economisch. Maar dan moet je wel iets bouwen, iets tastbaars met faciliteiten voor onderzoek en valorisatie. \u201cNiet weer een tijdelijk netwerk.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\n
<\/path><\/path><\/svg><\/span>

Prinses M\u00e1xima Centrum voor kinderoncologie<\/strong><\/h4><\/div>
\n

Het Prinses M\u00e1xima Centrum<\/a> voor kinderoncologie concentreert alle hoog-complexe zorg voor en onderzoek naar kinderoncologie in \u00e9\u00e9n nationaal centrum. De kamers van dokters en wetenschappers liggen er door elkaar, rond een centrale plaats voor koffie, met veel glas en een open midden. Pati\u00ebnten wonen er, er zijn ouderkamers zodat ouders altijd bij hun kind kunnen zijn en gezinnen worden zo veel mogelijk betrokken bij de inrichting van de zorg en bij het onderzoek.<\/p>\n\n\n\n

Het Prinses M\u00e1xima Centrum heeft \u00e9\u00e9n onderzoekprogramma, dwars door alles heen. Alle principal investigators krijgen precies hetzelfde budget en aantal teamleden en de apparatuur is van iedereen. Vervolgens krijgen zij totale vrijheid \u2013 met weinig overhead en managementtaken \u2013 om hun onderzoek te doen. Het systeem werkt, zegt Clevers. \u201cHet sorteert zichzelf uit.” De beste groepen trekken meer financiering aan en groeien, de minder succesvolle verdwijnen vanzelf. Dat zou niet kunnen in een traditioneel academisch ziekenhuis waar aan elke klinische afdeling onderzoek gekoppeld is. Maar is dat wel nodig, vraagt Clevers zich enigszins retorisch af. Het M\u00e1xima heeft misschien het antwoord al gegeven.<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Drie gedachten voor nadere reflectie en discussie:<\/h2>\n\n\n\n